ایل جبال بارزی

جبال بارزی يكي از ايلاتي است که بیشتر در جیرفت و بافت پراکنده اند،     جبال بارز منسوب به جبال بارز ، از رشته کوه های مرتفع جیرفت ، که ادامه رشته کوه های  لاله زاربافت است. «وجه تسمیه قوم بارز را از ریشه براز و برز می توان تصور کرد که به معنی بلندی و کوه می باشد و البرز هم از آن است شاید بتوان اصل آن را از کلمه پهلوی «بئیرزَد» دانست که در بندهشن به معنی«برانگیزنده جنگ» آمده است و این کلمه درست صورت تلفظ بارزد و بهرزد می تواند باشد که نام اصلی این قوم ضبط شده ، کلمه بئیرزد در دینکرت [بخشی از اوستا]به صورت بَرَزد آمده به معنای «آن که جنگ بر می انگیزاند» که این تعبیر بهترین وجه تسمیه این قوم می تواند باشد.

از احادیثی که منسوب به ابوهریره- از صحابه حضرت رسول (ص) – یاد کرده اند یکی این حدیث است: «لاتقوم الساعه حتی تقاتلو ینتعلون الشعر و هم البارزه » این حدیث را بخاری از ابوهریره نقل کرده است ، این قوم بارز که کفش یا نعلین آن ها مویین بوده است چه کسانی بوده اند؟ و چه قدر اهمیت داشته اند که پیغمبر می فرماید قیامت نخواهد رسید مگر آن که شما (اعراب) بجنگید با قومی که کفش مویین دارند. در مورد کفش این مردم بیابان گرد باید گفت احتمالاً مقصود همان کفش های معروف به کدارک است که فقط با نخ از وسط انگشتان به پا بسته می شود و در واقع روار ندارد.

سفیان بن صره گوید: «هم اهل البارز » و ابن اثیرگوید: و قال بعضم ( ای بعض المفسرین) هم الاکراد، البته اکراد در اینجا مقصود گوسفندداران و صاحبان مراتع و قبایل ایل نشین است».

برخی نویسندگان از تناسب قوم بارز با قوم بارزانی کردستان نام برده اند که چندان باور کردنی نیست.

تاریخ وجغرافی نویسان درباره قوم بارز (جبل بارز) چنین می نویسند:

 « طبری در ذیل عنوان پادشاهی انوشیروان از کارهای مهم این پادشاه سخن رانده و نوشته است که انوشیروان پس از تصرف بست (از توابع سیستان) رخج (قندهار)، زابلستان، دهستان و کابلستان ، قوم کوهستانی بارز را که در کرمان سکونت داشتند با اطاعت درآورد و بازماندگان آنان را به دیگر نقاط کشور کوچانید، به ایشان مسکن داد و مطیع خود نمود ».

اصطخری می نویسد: «جبال بارز  کوه های سردسیر و پر نعمت و استوار آن جا برف افتد و به روزگار گبرکان بودند و به روزگار بنی العباس مسلمان شدند  و دست از بدی ها برداشتند و چنان بود که یعقوب لیث سران ایشان را نیست کردند و ایشان آرام گرفتند».

در قدیم ایل جبال بارز در کوه های جبال بارز جیرفت سکونت داشتند و بعداً گروهی از آن ها به شهرستان بافت مناطق رودخانه سرخ، آهوئیه و بزنجان مهاجرت کردند که امروزه طوایف بزرگی را تشکیل می دهند.

احمد علی خان وزیری گوید: «در سمت شرقی شمال این بلوک[جیرفت] کوهستانی طویل و عریض می باشد که آن را جبال بارز گویند و قنوات در آن جا بسیار است، قبیله ای که تقریباً 1500 خانوار می باشند در آن جا متوطن اند ، اغلب سیاه چادر دارند و بعضی کپر و کتوک ، بیشتر این قبیله در زمستان به جیرفت آیند و موسوم اند به طایفه جبال بارزی ، قراء این طایفه در آن کوهستان بسیار است [از جمله] امگز، ییلاق خوانین جبال بارزی است ، دوم میزان.

طایفه جبال بارزی در جیرفت ضیاع و عقار بسیار دارند ، خصوصاً خوانین آن ها ، دوساری که قریه ی معمور و آبادان جیرفت است ملک آن هاست، مالیات ملکی و احشامی این طایفه همواره با یکی از سلسله ی خوانین جبال بارزی است، قبل از این زمان صاحب دولت و ثروتی کلی بوده نقدی وافر و جنسی متکاثر داشتند، اکنون نقد و جنسشان به باد حوادث رفته ولی آبرویشان برجاست و رئیس آن ها جهانگیر خان پسر مرحوم غلامحسین خان جبال بارزی است، مردی با خفض جناح، عاقل و آرام، ناصرخان و علی خان پسر و پسر عم آن می باشند ، جوانان نجیب و کار آمدند ، از معقولیت این سلسله همین بس که با جبال شامخه و قلاع رفیعه محکمه و عدت رجال و کثرت مال ، هرگز خیال خودسری و طغیان نکردند و ولاة کرمان هر نوع باری که به آن ها تکلیف کردند کشیدند و دم در نکشیدند.

کورک و پشم و کشک و روغن و زیره این طایفه بسیار است، عدد نفوس این طایفه 10500 نفر ، هزار تفنگ چی خوب کار آمد در این طایفه می باشند».

ایل جبال بارزی دارای 6طایفه و 70 تیره است این طوایف عبارتند از: جبال بارزی ، امجزی، منظری توکلی ،جبال بارزی خانکی، جرجندی(گرگندی)، گاوکانی و مسکونی.

از این ایل بزرگ دو طایفه منظری توکلی و جبال بارزی خانکی در شهرستان بافت و بقیه در جیرفت زندگی می کنند.

طایفه جبال بارزی منظری توکلی شامل شش تیره است: کربلایی فرجی، کربلایی مصطفی، احمدی، حسنی، خدادادی و علی محمدی و طایفه جبال بارزی خانکی شامل یک تیره به نام پور امیری است . یک طایفه به نام شیخ به دلیل مجاورت و هم فامیلی بودن ، یکی از تیره های طایفه جبال بارزی منظری توکلی محسوب می شوند در حالی که نژاداً جبال بارزی نیستند.

ابتدا در میان ایل جبال بارزی دو نفر به نام های غلامرضا و علیرضا ریاست می کردند و در محمد آباد مسکون جیرفت سکونت داشتند، علیرضا در همان جا اقامت گزید که یحیی توکلی از احفاد اوست اما غلامرضا بعد مدتی به سوی بافت آمد و در روستای آهوئیه با زنی به نام منظر ازدواج کرد و از ازدواج آن دو فرزندانی متولد شد که به منظر توکلی شهرت یافتند و نبایر آن ها امروزه طایفه بزرگ جبال بارزی منظری توکلی را تشکیل می دهند.

از لحاظ تشکیلات سیاسی افرادی بزرگ ریاست این طایفه و امور مهم آن را به عهده داشتند، نورالله منظری توکلی مشهور به نوری و فرزندانش حسین و حسن به ترتیب کدخدایان طایفه جبال بارزی بوده اند، امروزه کدخدای این طایفه حاج محمود منظری توکلی است که به کدخدا محمود شهرت دارد و در مواقع جنگ و نزاع در حل اختلافات نقش مؤثری را ایفا     می کند و مردی با کیاست و خوش برخورد است.

طایفه جبال بارزی منظری توکلی به قشلاق و ییلاق می پردازند ، محدوده ییلاق آن ها عبارت است از : بافت، بزنجان، رودخانه سرخ، آرن و آهوییه و محدوده قشلاق آن ها عبارت است از : کهنوج، کنگرلو، فاریاب ، نازدشت، دشت مسافر آباد و گلاشکرد.